Bilim, İhtilal ve Giyotin: Lavoisier’nin Acı Sonu

Antoine Lavoisier
Antoine Lavoisier (1743-1794)

Modern kimyanın öncülerinden Fransız Antoine Lavoisier büyük bilimsel başarıların yanı sıra trajik sonuyla tarihe geçmiş bir bilim adamıdır. Fransız İhtali sırasında yargılanmış ve 8 mayıs 1794 tarihinde giyotinle idam edilmiştir. Lavoisier kimya bilimine hizmet eden ve gelişimine katkıda bulunan en önemli bilim adamlarındandır. Periyodik sistem (tablo) gibi kimyanın temel konularıyla ilgili ilk çalışmaları yapan bilim adamlarından birisidir. Birçok bilim tarihçisi tarafından modern kimyanın babası olarak gösterilir.

Hayatı ve Bilimsel  Araştırmaları

Lavoisier zengin bir ailede doğdu. İyi bir eğitim aldı. Üniversitede hukuk bölümünü bitirdi ve Paris’te avukatlık yapmaya başladı. Ancak bilimsel konularla çok ilgiliydi. Kimya, matematik ve astronomi gibi konularda dersleri takip etti. Çok genç yaşta bilimsel araştırmalar konusundaki başarılarını göstermeye başladı. Henüz yirmi dört yaşındayken Fransa Bilimler Akademisine üye olarak seçildi.

Lavoisier öncesinde kimya alanının bilimsel bir niteliği yoktu. Simya olarak tabir edilen ve bilimsel olmayan ilkelere dayanan bir alan niteliğindeydi. Lavoisier ve onunla  aynı dönemde yaşayan Henry Cavendish ve Joseph Priestley gibi bilim adamlarının katkılarıyla kimya gerçek bir bilim dalı haline geldi.  Periyodik sistem (periyodik tablo) ile ilgili çalışma yapan bilim adamlarının öncülerindendir. Oksitlenme teorisini geliştirmiştir. Kendi adıyla anılan maddenin korunumu yasasını geliştirmiştir.

Lavoisier’i döneminin diğer öncü kimyacılarından ayıran en önemli özelliği deneysel araştırmalarının bulgularına dayanarak genel ilkeler ve kuramlar ortaya koyması ve bir bilimsel sistem kurma çabası içerisinde olmasıdır. Örneğin oksijeni ilk keşfeden olmasa da, oksijenin yanma olayındaki rolünü açıklayıp, yanma ile ilgili eski kuramı çürüten Lavoisier’dir. 1789’da Traité Élémentaire de Chimie (Kimyanın Temel Kitabı) isimli bir eser yayınlayarak modern kimyanın ilkelerini ortaya koymuştur. Kimya alanının bilimsel ilkelerinin geliştirilmesindeki rolü dolayısıyla birçok bilim tarihçisi onu modern kimyanın babası olarak nitelemişlerdir.

Lavoisier çok yönlü bir bilim adamıydı. Kimyanın yanı sıra fizyonomi, ziraat, ekonometri ve jeoloji alanlarında çalışmalar yapmıştır. Araştırmaları teorik düzeyde kalmamıştır. Gerek görev aldığı devlet kurumlarında, gerekse kendi çiftliğinde teorik bulgularını uygulamaya dökerek teknik ilerlemelere katkı sağlamıştır.

Lavoisier bilimsel araştırmalarla uğraşırken, bir yandan da devlet yönetiminde önemli görevler üstlendi. Vergilerin toplanmasıyla ilgili bir kurumda üst düzeyde yöneticilik yaptı. Bu görevi daha sonra Fransız Devrimi sırasındaki trajik sonunun en önemli nedenlerinden birisi olacaktır. Barut üretimini düzenleyen devlet kurumunun yöneticiliğini yaptı. Bu görevi dolayısıyla gelişmiş bir kimya laboratuvarı kurma şansına sahip oldu. Bu durum kimya alanındaki bilimsel başarılarına önemli bir etki yapacaktır.

Lavoisier'nin kullandığı deney araçları
Lavoisier’nin kullandığı deney araçları Fransa’da bir müzede sergilenmektedir.

Lavoisier ve Fransız İhtilali

Lavoisier Fransız Devriminin ilk yıllarında devrimi destekledi. Eski düzenin değiştirilmesi gerektiğine inanıyordu. İhtilalcilerin reform çabalarına destek verdi. Bu dönemde vergi sisteminin reforme edilmesi için kurulan üç kişilik komisyonda görev aldı ve bu konuda bir öneri hazırladı.  Ölçü ve ağırlık birimlerinin düzenlenmesiyle ilgili çalışmalara katıldı.

Ancak Fransız Devrimi radikalleşmeye başlayınca Lavoisier için de tehlike çanları çalmaya başladı. Robespierre öncülüğündeki Jokobenlerin iktidarı ele geçirmesiyle tarihe “Terör Dönemi” (1793-1794) olarak geçen dönem başladı. Sadece devrim karşıtları değil, sırada insanlar ve devrim yanlıları içinde farklı düşünenler özel olarak kurulmuş Devrim Mahkemelerinde hızlıca yargılanıyor ve cezalandırılıyordu. Devrime direnen bölgelerde herhangi bir yargılama yapılmaksızın kitlesel katliamlar da yaşandı. Bu dönemde yaklaşık 500 bin kişinin hapsedildiği ve 100 bin kişinin öldürüldüğü tahmin ediliyor. Ölümlerin yaklaşık 20 bini bu dönemin sembolü haline gelmiş olan giyotinle gerçekleşmiştir. En son bu dönemin öncüsü Robespierre’in giyotinle idam edilmesiyle Terör Dönemi sona ermiştir.

Giyotin
Giyotinle idam infazı

Giyotin Fransız Devriminin ilk yıllarında kullanılmaya başlamıştır. İsmini, mucidi olan Joseph Guillotin’den alır. Joseph Guillotin doktor ve aynı zamanda Millet Meclisi üyesiydi. Giyotini önermesinin amacı daha az acı veren bir ölüm cezası infaz metodu bulmaktı. Bu dönemde ölüm cezalarının infazı oldukça uzun sürüyordu ve idam mahkumu çok acı çekiyordu. Joseph Guillotin şöyle diyordu: “Benim makinemle göz açıp kapatana kadar kafanızı uçurmuş olacağım, hiç acı çekmeyeceksiniz“. Ancak giyotin az acı çekmenin değil, zulmün, adaletsizliğin ve acının sembolü olmuştur.  Büyük bilim adamı Lavoisier de bu zulmün kurbanlarından birisi olmuştur.

Yargılanması ve İdamı

Lavoisier’nin Franszı İhtilali öncesinde görev yaptığı ve vergi toplama işiyle ilgili bir kurum olan Ferme General devrimciler tarafından suçlanmaya başlamıştır. Bu kurum vergilerin özel teşebbüs eliyle toplanmasına dayanan, bir anlamda Osmanlı Devletindeki iltizam sistemine benzeyen bir yapıya sahipti. Kurumun üst düzey yöneticileri tutuklanıp yargılanmaya başlandı.  Lavoisier ve diğer yöneticileri ihbar eden daha önceden bu kurumda çalışmış olan Antoine Dupin isimli bir kişiydi. Lavoisier 23 Kasım 1793’de tutuklandı. Aslında kaçma fırsatı da olmuştu. Tutuklanmadan önce iki gün saklanmış, daha sonra kendisi giderek teslim olmuştu. Ne kendisi, ne de yakınları böylesi büyük bir cezaya çarptırılmayı beklemiyorlardı. Kendisiyle birlikte  Ferme General yöneticisi olan kayınpederi de tutuklandı.

Antoine Lavoisier ve Eşi
Antoine Lavoisier ve Eşinin Portresi.

Yargılama sırasında bilim adamı dostları Lavoisier lehine ifade verdiler, onun bilime ve Fransa’ya katkılarını gösteren raporları mahkemeye sunarak affedilmesini talep ettiler. Ancak Devrim Mahkemesinin başkanı onlara şu cevabı verecektir: “Cumhuriyetin ne bilim adamlarına, ne de kimyacılara ihtiyacı yok!”.

Lavoisier  8 Mayıs 1794’de giyotinle idam edildi. Kayınpederi de onunla birlikte idam edilmiştir. Cesedi idam edilen diğer kişilerle birlikte büyük bir çukura gömüldü. Bilim çalışmalarıyla ilgili notlarına el konuldu. Eşi uzun çabalar ve Lavoiseir’nin ölümünden yıllar sonra bu notları geri almayı başarmış ve bilim adamı dostlarının yardımıyla yayınlamıştır.

Dostu ve dönemin büyük matematikçisi Louis de Lagrange, Lavoisier’nin idamının ardından şöyle demiştir: “Kafasını düşürmek için sadece bir saniye yeterli oldu, ama bu kafanın bir benzerini yetiştirmek için yüz yıl bile yeterli olmayacak”