Gaza nedir?

Bu yazıda Gaza nedir? ve Gazilik nedir? sorularını cevaplayarak, gazanın sözlük ve terim anlamını açıklayacağız.

KISACA
Gaza nedir? Gaza ne demektir?
Gaza; İslam dinini yaymak veya İslamı ve Müslümanları dış saldırılardan korumak amacıyla Müslüman olmayanlara karşı yapılan kutsal savaş demektir.

Gaza ve Gazi kelimelerinin sözlük anlamı

Gaza kelimesi Arapça kökenli bir kelimedir. Arapçada akın yapma, düşmanla savaşmak gibi anlamlara gelir. Aynı kökten gelen gazve kelimesi Hz. Muhammed’in bizzat katıldığı ve idare ettiği savaşları belirtmek için kullanılır.

Türkçede gaza kelimesi İslam dini uğruna, dini yaymak veya Müslümanları saldırıdan korumak için yapılan kutsal savaş anlamı kazanmıştır. Gazi kelimesi de aynı kökten gelir. Gazi kelimesi din veya vatan uğruna yapılan savaşa katılan ve sağ dönen kişileri tanımlamak için kullanılır. Gazi kelimesi ayrıca düşmanla savaşta büyük başarı gösteren komutan ve devlet adamlarına verilen bir onur unvanı olarak kullanılır: Osman Gazi, Gazi Osman Paşa veya Gazi Mustafa Kemal Paşa gibi.

Tarih Terimi Olarak Gaza Nedir?

Osmanlı Devleti’nin kurulduğu ve genişlediği Batı Anadolu ve Balkanlar bölgelerinde yoğun olarak Müslüman olmayan halklar ve devletler bulunuyordu. Osmanlı Devleti’nin kuruluş ve yükselme döneminde Müslüman olmayan devletlere karşı verilen askeri mücadelede gaza anlayışı önemli bir yer tutuyordu. İslam uğruna Hristiyan devletlere karşı savaşma fikri devlet adamları için önemli bir motivasyon kaynağı olduğu gibi aynı zamanda meşruiyet unsuruydu.

Müslüman olmayan devletlere karşı verilen askeri mücadele olarak gaza Anadolu’da yaşayan Türkler arasında Osmanlı Devleti kurulmadan önce de değer verilen bir olguydu. Haçlı Seferleri ve Moğol işgali sırasında verilen askeri mücadele bu dönemde gaza anlayışının Anadolu’da canlanmasını sağlamıştı. Gaziler toplumda büyük bir saygı görüyordu. Gazi devlet adamlarının yönetici olarak büyük bir meşruiyeti vardı.

Bu dönemde gazilik halk kültüründe ve edebiyatta da öne çıkan bir olgudur. Danişmentname, Battalname, Saltukname gibi gazilerin kahramanlıklarını anlatan destansı eserler halk arasında çok yaygındı.

Batı Anadolu’da kurulan Osmanlı Beyliği sınır komşusu olduğu Bizans İmparatorluğu ve Balkanlardaki Hristiyan devletlerle askeri mücadele içindeydi. Osman Gazi ve Orhan Gazi gibi ilk Osmanlı padişahlarında gazilik özelliği ön plana çıkmaktadır. Bu durum Osmanlılara Anadolu’daki Türk ve Müslüman toplumlar arasında büyük bir itibar sağlamıştır. Çok sayıda Türkmen savaşçı Osmanlı Beyliğinin hizmetine girmiştir. Ayrıca gaza anlayışının verdiği canlılık ve motivasyon Osmanlı fetihlerinin ve devletin topraklarının büyümesinin arkasındaki en önemli faktörlerden birisi olmuştur.